14 kwietnia w Auli Zespołu Szkół Zawodowych w Wolsztynie miało miejsce ciekawe spotkanie zorganizowane przez Katolickie Stowarzyszenie ,,Civitas Christiana” i tamtejszą szkołę. Jego uczestnikami byli uczniowie, a tematem: ,,Wielkanoc w literaturze polskiej – w prozie, w poezji i w pieśni religijnej”.

Datę spotkania nie przypadkowo przyjęto w dniu, kiedy przypada akurat ,Narodowe Święto Chrztu Polski i 1060 jego rocznica. Chrzest Polski to niejako „pierwsza ,Wielkanoc” i „pierwsze ,Zmartwychwstanie” naszej państwowości, kiedy ,,nowi ludzie” stworzyli nowy świat, który zaczął wypowiadać się nie tylko przez nową wiarę, nowe prawo i nowe instytucje, ale także przez nową kulturę. Dlatego podjęto tę wspólną inicjatywę – Stowarzyszenia i szkoły – z myślą o jej wymiarze edukacyjnym, wychowawczym i po części także katechetycznym.

Wielkanoc – najważniejsze święto chrześcijańskie, zajmuje szczególne miejsce w polskiej literaturze, łącząc w niej motywy sakralne z ludową tradycją oraz nastrojem wiosennego odrodzenia. Choć świętowanie Wielkanocy wydawać się może stosunkowo rzadziej portretowane w powieści aniżeli w poezji, to opisy zwyczajów wielkanocnych łatwo znaleźć można u Reymonta, mniej może u Sienkiewicza, za to dużo więcej u Kossak – Szczuckiej.

W poezji, która oscyluje często między teologiczną głębią a rodzimą tradycją, znajdujemy nawiązania nie tyle może do obyczajowości Wielkanocy, co bardziej do samego Zmartwychwstania w jego znaczeniu duchowym i religijnym. Dobrym przykładem może tu być wiersz „Wielkanoc” Jana Lechonia. Malowniczy obraz wielkanocnego poranka, który przedstawia w nim poeta, to tylko jeden z wielu w literaturze polskiej. Na przestrzeni czasu dla wielu innych poetów takich jak Wojciech Bąk, Jan Kasprowicz, Konstanty Ildefons Gałczyński, Władysław Syrokomla, Bolesław Leśmian, czy wreszcie bardzo modny dziś poeta w sutannie – ksiądz Jan Twardowski, temat ten był źródłem natchnienia, dzięki któremu mogli wyrażać słowem, poetycko jakby „malować” tę zadziwiającą scenę Zmartwychwstania Chrystusa.

Szczególny rodzaj poezji o tej tematyce prezentuje Karol Wojtyła – Jan Paweł II. Jego poemat ,,Wigilia paschalna” z 1966 roku to mistyczne zderzenie czasu historycznego z wiecznością, skupione wokół symboli światła, wody i grobu. Poemat napisany z okazji tysiąclecia Chrztu Polski, łączy obrzędy chrzcielne z tajemnicą Zmartwychwstania. Czas sacrum przenika się z czasem historycznym, gdzie ,,tysiąc lat jest jak jedna noc”.

Prezentowane w trakcie spotkania przez młodzież fragmenty ,,Chłopów” Reymonta, ,,Roku Polskiego” Zofii Kossak, gdzie znajdujemy piękne opisy obyczajowości wielkanocnej oraz wiersze, nie wyczerpują oczywiście literackiej twórczości wielkanocnej – bogatej i różnorodnej, łączącej motywy religijne z ludowymi tradycjami oraz nastrojem wiosennego odrodzenia.

Do dziedzictwa polskiej kultury należą też pieśni wielkanocne. Oprócz liturgicznych walorów użytkowych, są one też nośnikiem wartości artystycznych, swego rodzaju poezją. Te pieśni powstawały w różnych epokach historycznych, a odnosząc się często do pobożności ludowej, komentują wydarzenia Nocy Zmartwychwstania, radości poranka wielkanocnego, faktu pustego grobu oraz nadziei nieśmiertelności wszystkich wiernych.

Najstarsza pieśnią wielkanocną wydaje się być średniowieczna pieśń z 1365 roku, zatytułowana ,,Chrystus zmartwychwstan jest”; w oryginalnej wersji ,,Krystus z martwych wstał je”. To najstarszy zapis polskiego tekstu poetyckiego. Oryginalne słowa pierwszej zwrotki tej średniowiecznej pieśni w transliteracji: ,,Krystus z martwych wstał je / Ludu przykład dał je / Eż nam z martwych wstaci / Z Bogiem krolewaci / Alleluja! Zdaniem prof. Andrzeja Dąbrówki – historyka literatury i językoznawcy, ta pieśń mogła pełnić funkcję hymnu bitewnego, dając nadzieję na zmartwychwstanie poległych rycerzy. Została jednak wyparta przez ,,Bogarodzicę” w celu uniknięcia konfuzji związanej z tym, że rycerstwo krzyżackie używało pieśni ,,Christ ist erstanden” o tej samej melodii, przed rozpoczęciem bitwy (por. film ,,Krzyżacy”).

Nie sposób zapomnieć o patriotycznej funkcji pieśni wielkanocnych, objawiającej się szczególnie w trudnym dziejowo okresie historycznym, jakim były zabory. Wtedy Polacy postrzegali ,,Rezurekcję” i śpiewaną podczas procesji rezurekcyjnej XVII-wieczną pieśń ,,Wesoły nam dzień dziś nastał” jako zapowiedź zmartwychwstania Polski.

To wszystko co wybrzmiało podczas spotkania – wielkanocna narracja, przybliżanie wybranych tekstów literackich i wierszy, pozwoliło spojrzeć młodym uczestnikom na Wielkanoc jakby z innej perspektywy, ucząc ich dystansu do wielu istotnych spraw i wskazując równocześnie na ważne kwestie w życiu młodych ludzi, takich jak ciepło rodzinne, czy kultywowanie tradycji, zwyczajów i obrzędów.

/mdk